Risicoanalyse Kerst en Nieuwjaar 2011
Informatie voor een veiliger verloop van deze feestdagen, inclusief adviezen bij drugsgerelateerde eerstehulpverzoeken voor de CPA-meldkamer, ambulancepersoneel en eerstehulpposten van ziekenhuizen.
Kerst en vooral oudejaarsavond worden steeds vaker opgeluisterd met allerlei festiviteiten in de stad wat veel bezoekers uit de regio en het buitenland (van vooral jonge toeristen) aantrekt.
Op deze dagen spelen een aantal risicoverhogende factoren zoals overmatig gebruik van alcohol met daarnaast, binnen een aantal categorieën van feestvierders, het gebruik van drugs zoals hasj, Sclerotia, paddo's, tripmiddelen en daarnaast de uitgaansdrugs van XTC, cocaïne (snuif), speed en GHB. Bij deze laatste groep middelen levert, naast het gebruik, ook de kwaliteit van deze drugs (zoals het rouleren van "foute" XTC-tabletten, versneden cocaïne of schommelende doseringen van speedpoeders) een bijdrage, waardoor gebruikers eerstehulp nodig hebben.
Het is voor de CPA-meldkamer van de GGD, de ambulancediensten en eerstehulpposten van ziekenhuizen van belang inzicht te hebben in deze risicofactoren ter voorbereiding en behandeling van drugsgerelateerde eerstehulpverzoeken.
De specifieke risicofactoren voor kerst en nieuwjaar in relatie tot drank en drugs zijn onder te verdelen in:
1. De dagen waarop kerst en nieuwjaar vallen
2. Toeristen
3. Gecombineerd gebruik van alcohol en drugs
4. De kwaliteit in het aanbod van uitgaansdrugs
1. De dagen waarop kerst en nieuwjaar vallen
De ervaring leert dat naast de mate van gebruik van drank en drugs ook vermoeidheid een risicofactor is bij het ontstaan van problemen. Hoe vermoeider, hoe eerder een persoon door drank- of druggebruik in de problemen komt.
Recreatief gebruik van drank- en drugs speelt zich vooral in het weekend af, de piekdagen in uitgaan.
De kerstdagen vallen dit jaar op zondag en maandag. Dit betekent dat na het uitgaan op vrijdag- en zaterdagavond de kerstdagen vermoeid ingegaan wordt. Er moet dus rekening mee gehouden worden dat de piek aan drank- en druggerelateerde eerstehulpverzoeken op maandagavond/nacht ligt.
Oudejaarsavond valt dit jaar op zaterdagavond/nacht, zodat naast oudejaarsnacht ook de nieuwjaarsavond/nacht nog een piek aan verzoeken voor eerstehulp verwacht kan worden in relatie tot drank- en druggebruik en vermoeidheid.
2. Toeristen
De laatste jaren is er een trend waarneembaar dat steeds meer toeristen de feestdagen in Amsterdam vieren. Ook bij hen speelt dat er relatief veel alcohol gedronken wordt en dat een (klein) deel daarvan ook drugs gebruiken.
Een deel van de toeristen zullen ongetwijfeld de Amsterdamse coffeeshops bezoeken of bij een smartshop langsgaan. Vanuit oogpunt van preventie wordt door de GGD en het Adviesburo Drugs een aantal weken voor de feestdagen de coffeeshop- als de smartshopbranche verzocht extra alert te zijn in de voorlichting aan toeristen. Zowel coffeeshops als smartshops hebben praktische tips in huis over verstandig gebruik en worden toeristen erop gewezen dat als een ambulance gebeld moet worden bij drugsgerelateerde eerstehulp, in Nederland de politie niet overgaat tot arrestatie.
3. Gecombineerd gebruik van alcohol en drugs
De algemene trend in het gebruik van drugs is dat het steeds vaker gecombineerd wordt met alcohol. In tegenstelling tot de rest van het jaar wordt op Kerst en oudejaarsavond veelal vooraf in huiselijke kring alcohol gedronken (met op oudejaarsavond het ontkurken van de champagnefles). Als men daarna nog uitgaat en drugs gaan gebruiken is men al onder invloed van alcohol met het risico dat er meer drugs genomen worden om het gewenste effect te bereiken.
Voor sommige mensen kunnen Kerst en Nieuwjaar aanleiding zijn om drugs te gaan gebruiken terwijl zij dat de rest van het jaar niet of nauwelijks doen. Het spreekt voor zich dat dit "gelegenheidsgebruik" zijn eigen risico's kent.
Kerst en Nieuwjaar zijn voor veel mensen beladen dagen van zelfreflectie, van eventuele verstoorde relaties in familie- of vriendenkring, enz. Dit kan aanleiding zijn om meer alcohol te drinken of drugs te gebruiken dan gebruikelijk, waarbij genoemde emoties uitvergroot kunnen worden. Ambulancepersoneel en eerste hulpposten in ziekenhuizen zullen ongetwijfeld bekend zijn met dit fenomeen en weten dat een beetje extra aandacht en een troostend woord "wonderen" kunnen verrichten voor een effectieve eerste hulp.
4. De kwaliteit in het aanbod van uitgaansdrugs
Zoals eerder aangegeven speelt naast het gebruik, ook de kwaliteit van drugs een rol in het ontstaan van problemen. De ervaring leert dat het probleem van versneden drugs vooral bij uitgaansdrugs speelt. Vandaar dat in Amsterdam de mogelijkheid bestaat om XTC, cocaïne, speed en GHB op inhoud en kwaliteit te testen om naast de algemene drugsvoorlichting, gebruikers hierover te informeren c.q. te waarschuwen.
Hierbij een overzicht van de meest recente data over het aanbod van uitgaansdrugs waarbij alleen aandacht besteedt wordt aan die aspecten waar komende feestdagen de eerstehulpverzoeken van verwacht kunnen worden. (Een overzicht van de versnijdingen of drugs met wisselende doseringen of samenstelling, waarvan de gezondheidsrisico's pas op (middel)lange termijn een rol gaan spelen vallen buiten de competentie van deze notitie.)
XTC (MDMA)
De kwaliteit in het aanbod van XTC bestaat na een periode van een slecht aanbod weer overwegend uit tabletten met een, voor zowel vrouwelijke als mannelijke gebruikers, redelijke dosering tussen de 70mg en 120mg MDMA. Daarnaast zijn er echter een aantal tabletten in omloop met hoge doseringen (120-170 mg), met uitschieters tot 200 mg MDMA. Deze tabletten kunnen vooral bij vrouwelijke en incidentele gebruikers leiden tot misselijkheid, overgeven, desoriëntatie en paniekaanvallen. Daar staat tegenover dat het overgrote deel van de gebruikers deze tabletten kennen en deze informatie doorgeven aan anderen zoals de incidentele gebruikers. Deze overdracht aan informatie speelt een belangrijke rol in het beperken van het aantal incidenten met hooggedoseerde XTC-tabletten.
Het aantal XTC-tabletten die andere stoffen dan MDMA bevatten, is de laatste tijd zeer gering. Maar juist op dagen als Kerst/Nieuwjaar lopen onervaren, jonge of incidentele gebruikers en toeristen het risico deze "foute" tabletten aan te schaffen. (Op dergelijke feestdagen zijn het vooral opportunistische dealers die deze oude voorraad van moeilijk verkoopbare XTC-tabletten willen slijten.)
En ook XTC-tabletten waarin meerdere stoffen zijn verwerkt komen nauwelijks nog voor, net zo min als tabletten met een hoge dosis PMMA, waar in de eerste maanden van dit jaar een aantal slachtoffers in Limburg te betreuren viel. De PMMA-waarschuwingscampagne over deze gevaarlijke tabletten is alweer een tijd geleden gestopt. Niets wijst erop dat deze tabletten komende feestdagen plotseling weer in Amsterdam zullen opduiken.
Mocht dit onverhoeds toch gebeuren dan worden de Amsterdamse eerstehulpdiensten hier onmiddellijk over ingelicht. (Middels het Amsterdamse Red Alertteam van GGD, Jellinek en Adviesburo Drugs.)
Tenslotte: het aanbod van XTC in poedervorm is doorgaans zuiver van samenstelling, maar worden de laatste tijd af en toe poeders met andere stoffen dan MDMA door het lab aangetroffen. Dit neppen met XTC-poeders speelt vooral in de verkoop aan toeristen!
Amfetamine (speed)
De kwaliteit in het aanbod van speed is ronduit slecht te noemen. De labanalyses van poeders met slechts een percentage van 2 tot 3% amfetamine zijn al een tijd lang eerder regel dan uitzondering. De versnijding in speed bestaat hoofdzakelijk uit cafeïne, wat geen directe gezondheidsrisico's oplevert. Er is onder invloed van cafeïne vaak sprake van een verhoogde hartslag wat bij onervaren of incidentele gebruikers tot angst en onzekerheid kan leiden. Voor de komende feestdagen met relatief veel incidenteel gebruik is dat een aspect waar rekening mee gehouden moet worden.
Het is moeilijk te voorspellen of door de slechte kwaliteit speedgebruikers uitwijken naar andere energiegevende middelen. De meest waarschijnlijke zijn de hooggedoseerde XTC-tabletten (bij een hoge dosering MDMA overheerst de "energiekant" van XTC). Aangezien het bij speedgebruikers om die energiekant gaat is de kans gering dat zij door hooggedoseerde XTC-tabletten in de problemen komen.
Cocaïne(-HCL)
De ontwikkeling in het aanbod van cocaïne is al tijden ronduit zorgwekkend te noemen. Er is zowel sprake van een toename in het aantal versnijdingen (zoals fenacetine, levamisol, hydroxyzine) als aan wisselende (tot zeer hoge) doseringen van deze stoffen in de cocaïne.
Helaas is het niet mogelijk deze zorgwekkende ontwikkeling in concrete eerstehulpadviezen te vertalen. Daarvoor ontbreekt het aan kennis en informatie over wat de korte termijn gezondheidsrisico's zijn van nasaal gebruik van deze stoffen.
Het risico, in EHBO termen, van het gebruik van cocaïne voor de komende feestdagen ligt in de combinatie met alcohol. Door de werking van cocaïne kan er meer alcohol gedronken worden, zodat de dronkenschap als ware opgeschoven wordt met alle risico's van dien. En zoals eerder aangegeven wordt er op Kerst en Nieuwjaar relatief veel alcohol gedronken.
GHB
De verschillende bronnen uit het veld (netwerken Adviesburo, cijfers CPA-meldkamer, gegevens EHBO-posten op party's en de verslavingszorg) wijzen op een stijging in het gebruik van GHB. Ten aanzien van het versnijden van dit middel valt hoegenaamd niets te melden, behalve dat in sommige monsters GBL aangetroffen wordt, een variant met een sterkere werking dan GHB. Deze variant wordt echter snel herkend door de gebruiker.
Één van de belangrijkste problemen in het gebruik van GHB is het bepalen van de juiste dosering. Het verschil tussen de gewenste dosering en "out gaan" (van een plotseling diepe slaap) is bij GHB een dunne draad. Hierbij speelt ook nog dat als de gebruiker weer bij kennis komt, als schrikreactie of schaamte zeer afwijzend tot agressief kan reageren op de hulpverlener. Het slachtoffer op zijn gemak stellen door duidelijk elke volgende stap in de hulp uit te leggen werkt positief, waarbij het aan te bevelen is daarbij de vriendenkring te betrekken. Zij weten vaak veel over de achtergrond van het slachtoffer en wat er (eventueel) aan andere middelen is gebruikt.
Resumé:
Tot zover een overzicht over de jongste stand van zaken in het aanbod van de vier meest gebruikte uitgaansdrugs van welke versnijdingen, wisselende doseringen of andere directe gezondheidsrisico's die van invloed kunnen zijn dat op de komende feestdagen een beroep moet worden gedaan op de eerstehulpdiensten.
Mocht zich tot de kerstdagen plotseling nog nieuwe verontrustende ontwikkelingen voordoen, dan wordt u daar onmiddellijk van op de hoogte gesteld, met als mogelijk, de daarop afgestemde (eerste)hulpadviezen.
Prettige feestdagen toegewenst!
12 december 2011
Stichting Adviesburo Drugs
Terug naar het nieuwsoverzicht
